Hver erfir?

Lögin raða erfingjum í hópa, svokallaðar erfðaraðir, og næsti hópur kemur aðeins til álita ef sá fyrri er ekki til staðar. Á þessari síðu sérðu reglurnar í réttri röð, með tilvísun í lagagreinarnar, og getur prófað þær á þinni fjölskyldu í reiknivélinni.

Reiknivélin sýnir aðeins hvernig erfðalögin skipta arfi sjálfkrafa. Hún tekur ekki tillit til erfðaskrár, séreignar, kaupmála, skulda eða annarra aðstæðna.

Svaraðu nokkrum spurningum og sjáðu hvernig lögin skipta arfinum án erfðaskrár. Reiknivélin spyr fyrst hvort sá sem lést hafi verið í hjúskap, síðan hvort hann hafi átt börn eða aðra niðja á lífi og hve mörg börnin voru. Séu hvorki maki né niðjar á lífi spyr hún um foreldra, systkini og loks afa og ömmur. Með óvígðri sambúð er átt við sambúð án hjúskapar. Niðjar eru börn, barnabörn og svo framvegis, en systkini teljast niðjar foreldra og því skipta svör um þau máli þegar foreldrar eru látnir.

Sé annað foreldri látið gengur hlutur þess til niðja þess, til dæmis systkina þess sem lést, en ef þeir eru engir fær hitt foreldrið allt (erfðalög nr. 8/1962, 3. gr.). Séu bæði foreldrin látin taka niðjar hvors þeirra helming, en eigi aðeins annað foreldrið niðja á lífi hverfur allur arfurinn til þeirra (erfðalög nr. 8/1962, 3. gr.). Hálfsystkini og börn systkina teljast með þegar spurt er um niðja foreldris.

Séu foreldrar og niðjar þeirra ekki á lífi erfa afar og ömmur, föðurforeldrar og móðurforeldrar sinn helming hvor, og börn þeirra taka hlut látins afa eða ömmu. Séu afi eða amma og börn þeirra aðeins á lífi á annarri hliðinni taka þau allan arfinn (erfðalög nr. 8/1962, 4. gr.). Sé enginn í þessum þremur röðum á lífi þarf að skoða málið sérstaklega.

Sá sem lifir í sambúð án hjúskapar þarf því að skrifa ósk sína í erfðaskrá, annars fer arfurinn eftir röðunum hér að ofan eins og sambúðarmakinn hefði ekki verið til.

Erfðaskrá getur lagað þetta innan marka skylduarfs. Sambúðarmaki sem erfir samkvæmt erfðaskrá þar sem hann er sérstaklega nefndur sem sambúðarmaki er undanþeginn erfðafjárskatti (lög um erfðafjárskatt nr. 14/2004, 2. gr.). Það er skattaundanþága, ekki erfðaréttur, og hún kemur ekki í stað erfðaskrárinnar sjálfrar.

Hún getur vikið frá erfðaröðinni, en aðeins svo langt sem skylduarfurinn leyfir, og hún þarf að uppfylla formkröfur til að standa. Hafi enginn gert erfðaskrá, eða hafi hún ekki gildi, fer arfurinn eftir reglunum hér að ofan. Ef þú átt erfðaskrá, eða veltir því fyrir þér að gera hana, er rétt að láta yfirfara hana áður en á reynir, því formgalla er auðvelt að forðast en erfitt að laga eftir andlát.

• Hjúskaparform og kaupmáli.
• Séreign.
• Erfðaskrá, sem má víkja frá lögunum innan marka skylduarfs.
• Fyrirframgreiddur arfur, sem getur haft áhrif á hlut erfingja.
• Skuldir búsins.

Þess vegna sýnir reiknivélin hvernig arfurinn skiptist samkvæmt lögunum, ekki hvað þú átt eftir að fá eða hvað er í búinu. Einar Hugi Bjarnason hrl., sem fer yfir efni síðunnar, tekur að sér að fara yfir málið þegar reynir á. Nánar um hann á síðunni Um Einar.