Fyrirframgreiddur arfur og gjafir í lifanda lífi

Vandinn er sá að þegar eign er færð yfir án skýrs skjals veit enginn síðar hvers var ætlast til. Börn sem fengu misjafnlega mikið geta verið ósammála um hvort sá sem fékk meira hafi átt að fá það sem fyrirframgreiddan arf eða sem sérstaka gjöf.

Einnig má kynna sér almennar upplýsingar á Ísland.is um fyrirframgreiddan arf. Þær taka ekki mið af þínum aðstæðum, og því getur verið gagnlegt að fara yfir málið með lögmanni.

Algengustu ástæðurnar eru þessar:

• Þú vilt styðja barn sem kaupir fyrstu íbúð eða stofnar fyrirtæki.
• Þú vilt sjá sjálfur hvernig eignin nýtist fjölskyldunni, í stað þess að bíða.
• Þú vilt jafna stöðu barna þar sem eitt hefur þegar fengið stuðning sem hin hafa ekki fengið.
• Þú vilt einfalda málin síðar með því að ganga frá hluta eignanna fyrir fram.
• Þú vilt koma eign til barnabarns eða annarra sem lögin telja ekki til erfingja þinna.

Hver ástæða kallar á ólíka nálgun. Einar ber leiðirnar saman fyrir þig, með kostum og göllum, og hjálpar þér að velja þá sem hentar markmiðum þínum.

Gjöf sem þú gefur einu barni í lifanda lífi getur því breytt þeirri mynd sem lögin gera ráð fyrir, ef ekkert annað er ákveðið.

Þá er líka rétt að minnast á skylduarfinn. Eigi arfleifandi niðja eða maka má hann ekki ráðstafa meira en einum þriðja hluta eigna sinna með erfðaskrá, en tveir þriðju eru skylduarfur niðja og maka (erfðalög nr. 8/1962, 35. gr.). Hvernig gjafir í lifanda lífi falla að þessum mörkum fer eftir atvikum hverju sinni og þarf að meta í hverju tilviki. Einar fer yfir samspilið við erfðaskrá og lögerfðir áður en eignin er færð yfir, svo niðurstaðan komi ekki á óvart þegar á reynir.

Erfðaskráin sjálf er útskýrð á síðunni Erfðaskrá – gerð og yfirferð. Þar kemur fram hvaða formkröfur gilda og hverjir mega votta skjalið.

Áður en eign er færð yfir er gott að fara vandlega yfir nokkur atriði:

• Hver er tilgangur gjafarinnar og er hún hugsuð sem fyrirframgreiddur arfur eða sjálfstæð gjöf?
• Ætlar þú að gefa fleiri börnum eða erfingjum, og á þá að gilda sama regla um alla?
• Hvaða eignir áttu eftir, og duga þær þér og maka þínum til framfærslu?
• Hvernig tengist gjöfin hjúskap, sambúð eða kaupmála, og hefur hún áhrif á stöðu maka?
• Hvaða skatta og gjöld þarf að hafa í huga, bæði nú og síðar við skipti dánarbúsins?
• Hvernig verður ákvörðunin skjalfest svo enginn efist um hana eftir andlát?

Þess vegna hjálpar Einar þér að fara yfir málið áður en ákvörðun er tekin, fremur en eftir að eignin hefur verið færð.

Hvernig gjöf í lifanda lífi er meðhöndluð skattalega er sérstakt álitaefni, sem er ekki svarað hér.

Af þeirri ástæðu er rétt að athuga skattalegu hliðina áður en gjöf er gefin, en ekki bara þegar dánarbúi er skipt. Einar fer yfir það með þér. Sjálfur erfðafjárskatturinn og skýrslan eru útskýrð á síðunni Erfðafjárskýrsla og erfðafjárskattur.

Gjöf getur verið ein leið, en hún er ekki eina leiðin. Erfðaskrá getur líka gefið sambúðarmaka eða stjúpbarni hluta af eignum innan marka skylduarfs, og sambúðarmaki sem erfir samkvæmt erfðaskrá þar sem hann er sérstaklega nefndur sem sambúðarmaki er undanþeginn erfðafjárskatti (lög um erfðafjárskatt nr. 14/2004, 2. gr.). Einar ber þessar leiðir saman, svo þú getir valið eftir því hvað hentar þér og fjölskyldunni.

Þetta færðu:

• samanburð á leiðum, með kostum og göllum
• skjalagerð í samræmi við valda leið
• ráðgjöf um samspil við erfðaskrá og lögerfðir

Sé maki þinn á lífi getur líka skipt máli hvernig búi verður skipt eftir andlát. Maki á rétt á að sitja í óskiptu búi með niðjum beggja nema hinn látni hafi mælt fyrir um skipti í erfðaskrá (erfðalög nr. 8/1962, 7. gr.). Nánar er fjallað um það á síðunni Seta í óskiptu búi.