Hvað á að gera eftir andlát?

Frestirnir í lögum eru fáir en skipta miklu máli. Þegar fjórir mánuðir eru liðnir frá andláti fer sýslumaður að ganga á eftir erfingjum, og eftir sex mánuði getur kröfuhafi sótt rétt sinn.

Skynsamlegt er að vita hvað er fram undan, þótt skiptin sjálf bíði.

Ekki ganga frá neinu sem erfitt er að draga til baka áður en staðan er ljós. Bankareikningar hins látna eru að jafnaði ekki aðgengilegir fyrr en skipti hafa verið heimiluð.

Yfirlitið gerir þér kleift að átta þig á því hvort búið sé í lagi eða hvort skuldir vegi þungt. Ef það er óljóst getur forkönnun á stöðu dánarbús sýnt það áður en þú skuldbindur þig til nokkurs.

Maki getur setið í óskiptu búi, erfingjar geta sótt um leyfi til einkaskipta, eða búið fer til opinberra skipta. Ákvörðunin fer eftir fjölskyldu, eignum og skuldum. Reglurnar um óskipt bú eru í erfðalögum (erfðalög nr. 8/1962, 7. gr.) og skiptalögin fjalla um einkaskipti (skiptalög nr. 20/1991, 28. gr.) og opinber skipti (skiptalög nr. 20/1991, 37. gr.).

Vita þarf hver erfir áður en leið er valin. Reiknivélin á síðunni Hver erfir? sýnir hvernig erfðalögin skipta arfi þegar erfðaskrá er ekki til staðar.

Svaraðu áskoruninni innan frestsins sem þar er settur.

Einfaldast er að hafa hafist handa áður en áskorunin berst, til dæmis með umsókn um leyfi til einkaskipta.

Fáðu leyfið áður en þessi tími er liðinn ef þú vilt að einkaskipti standi þér áfram til boða. Sé ljóst að kröfuhafar eru margir eða skuldir miklar getur verið skynsamlegt að velja opinber skipti sjálf, en það er ákvörðun sem er best tekin með upplýsingar um stöðu búsins í höndunum.

Skila þarf erfðafjárskýrslu innan þeirra tímamarka sem greinir í leyfinu (lög um erfðafjárskatt nr. 14/2004, 6. gr.).

Erfðafjárskattur er 10% og leggst á skattstofn umfram frítekjumark (lög um erfðafjárskatt nr. 14/2004, 2. gr.). Frítekjumarkið breytist í upphafi hvers árs í takt við vísitölu neysluverðs og ráðherra auglýsir nýtt mark, svo skoðaðu nýjustu auglýsinguna þegar kemur að skýrslunni. Nánar á síðunni um erfðafjárskýrslu og erfðafjárskatt.

Þeir sem bíða lenda fyrr eða síðar í því að sýslumaður skorar á þá eða kröfuhafi lætur til sín taka, og þá stjórna aðrir hraðanum. Þeir sem byrja snemma ráða því sjálfir hvaða leið er valin, hvort búið er skoðað rækilega fyrst og hvort skipt er með leyfi til einkaskipta.

Gagnlegt er að hafa yfirlit yfir næstu skref á einum stað og vita hvaða tímamörk eru á leiðinni. Með það í höndunum er auðveldara að forgangsraða, hvort sem þú ætlar að sjá um skiptin sjálf eða fela þau lögmanni.

Einar Hugi Bjarnason hrl. getur borið leiðirnar saman fyrir þig, gert forkönnun á stöðunni, sótt um leyfi til einkaskipta og svarað áskorun sýslumanns fyrir þína hönd. Hann fylgist með frestunum, gengur frá skiptagerð og erfðafjárskýrslu og gætir hagsmuna þinna ef krafa um opinber skipti berst.

Þú þarft ekki að hafa öll gögn tilbúin þegar þú hefur samband. Nægir að segja hvað gerðist og hvað þú vilt vita, og þú færð að vita hvaða gögn vantar og hvaða frestir gilda í þínu máli.