Seta í óskiptu búi

Séu í búinu börn hins látna sem eru ekki börn eftirlifandi maka þarf að jafnaði samþykki þeirra eða forsjáraðila þeirra, nema makinn fari sjálfur með forsjá barnanna eða hinn látni hafi mælt fyrir um réttinn í erfðaskrá (erfðalög nr. 8/1962, 8. gr.). Arfinum er þá ekki skipt strax og makinn fer með búið.

Einar Hugi Bjarnason hrl. fer yfir hvað setan þýðir fyrir þig, börnin og stjúpbörn og hvernig sótt er um hana hjá sýslumanni. Þetta er ein af þremur meginleiðunum eftir andlát, ásamt einkaskiptum og opinberum skiptum.

Reglurnar um þetta eru í 7.–20. gr. erfðalaga. Leiðin er hugsuð til að verja heimili og afkomu eftirlifandi maka, svo að hann þurfi ekki að selja eða skipta eignum á erfiðum tíma.

Hugtakið „óskipt bú“ lýsir þessu ástandi: búið er sameiginlegt og óskipt þar til setunni lýkur. Á meðan heldur fjölskyldan heimili sínu og eignum á sínum stað.

Eftirlifandi maki á rétt á að sitja í óskiptu búi með niðjum beggja nema hinn látni hafi mælt fyrir um skipti í erfðaskrá. Rétturinn tengist hjúskap, svo sambúðarmaki á hann ekki. Stjúpbörn (börn maka sem ekki eru börn þín) eru heldur ekki á lista lögerfingja. Sambúðarmaki getur því aðeins tryggt sér arf með erfðaskrá, og þar kemur erfðaskrá að gagni.

Umsókninni þurfa að fylgja upplýsingar um hinn látna, makann og niðja, og gögn um eignir og skuldir búsins. Einar aðstoðar við umsóknina, fer yfir hvaða gögn þarf og tryggir að umsóknin sé sett fram með réttum hætti, svo að tafir verði sem minnstar. Þú getur byrjað á að skoða hver erfir til að sjá stöðuna í þínu tilfelli.

Börn hins látna sem eru ekki börn eftirlifandi maka eru lögerfingjar hins látna. Maki getur setið í óskiptu búi með þeim með samþykki þeirra, eða forsjáraðila ef þau eru ófjárráða. Samþykkis er þó ekki þörf ef makinn fer sjálfur með forsjá barnanna eða ef hinn látni hefur mælt fyrir um réttinn í erfðaskrá (erfðalög nr. 8/1962, 8. gr.). Stjúpbörn hins látna, það er börn eftirlifandi maka, erfa ekki hinn látna samkvæmt lögum nema hann hafi gert erfðaskrá þar sem þau eru nefnd. Einar fer yfir stöðu hvers og eins svo enginn sé í vafa um hvað setan þýðir í raun.

Leyfi til setu fæst heldur ekki ef bú eftirlifandi maka er til gjaldþrotaskipta eða eignir hans hrökkva ekki fyrir skuldum (erfðalög nr. 8/1962, 9. gr.). Þess vegna er oft gagnlegt að láta fara fram forkönnun á stöðu búsins áður en sótt er um. Gott er að hafa þetta í huga ef maki hyggst ganga í hjónaband að nýju á meðan búið er óskipt, því það getur breytt stöðu barna og annarra erfingja.

Komdu með vottorð um tilkynningu andláts, erfðaskrá ef hún er til, yfirlit yfir eignir og skuldir, upplýsingar um niðja hins látna og hjúskaparvottorð eða önnur gögn sem sýna hjúskaparstöðu. Vanti eitthvað getur Einar hjálpað þér að afla þess, og því er ekki nauðsynlegt að bíða eftir að allt liggi fyrir áður en þú hefur samband.

Þjónustan felur í sér:

• yfirlit yfir réttindi og skyldur eftirlifandi maka
• aðstoð við umsókn til sýslumanns
• ráðgjöf um áhrif á börn, stjúpbörn og síðari hjúskap

Sé til staðar eign sem ætlað var að ganga til barna í lifanda lífi er einnig rétt að kynna sér fyrirframgreiddan arf.