Fara beint í efnið
ErfðaráðHringja

Ágreiningur milli erfingja

Deilur um arf, erfðaskrá eða skiptin sjálf geta orðið langvinnar ef þær eru ekki teknar föstum tökum. Ágreiningur sem dregst á langinn getur sjálfur leitt til þess að opinber skipti verði fyrir valinu. Einar Hugi Bjarnason hrl. metur stöðu þína, leitar samkomulags og gætir hagsmuna þinna ef málið fer fyrir dóm.

Hvað á ég að gera ef erfingjar eru ósammála?

Fyrsta skrefið er að fá skýra mynd af stöðunni: hver erfir, í hvaða hlutföllum og hvað er í búinu. Oft leysast mál þegar allir sjá sömu gögn og skilja hvernig lögin virka.

Hlutföllin ráðast af erfðalögum, sem skipta arfi milli maka og barna (erfðalög nr. 8/1962, 2. gr.). Reiknivélin Hver erfir? sýnir meginreglurnar og niðurstöðuna má senda til hinna erfingjanna, svo að allir gangi út frá sömu forsendum.

Nánar: Hvað á ég að gera ef erfingjar eru ósammála?

Næsta skref er yfirleitt að ræða málið við hina erfingjana áður en það harðnar. Þegar deilan snýst um tilfinningar fremur en lagalega niðurstöðu getur hlutlaus milliganga hjálpað. Þegar deilan snýst um raunverulegan lagaágreining er skynsamlegt að fá skriflegt mat á stöðunni áður en ákvarðanir eru teknar.

Takist ekki að ná samkomulagi getur verið skynsamlegt að velja aðra leið en einkaskipti. Einar ráðleggur þér um valkostina og gætir hagsmuna þinna.

Hvenær á að leita til lögmanns?

Leitaðu til lögmanns þegar þú sérð að erfingjar eru ekki sammála og ekki næst samkomulag með samtali. Sérstaklega er ástæða til þess í þessum tilvikum:

Um hvað deila erfingjar helst?

Ágreiningur milli erfingja á sér margar rætur, en nokkur efni koma oftast fyrir. Í sumum tilvikum er deilt um hver erfir og í hvaða hlutföllum.

Nánar: Um hvað deila erfingjar helst?

Í öðrum tilvikum snýst málið um erfðaskrá, til dæmis hvort hún uppfylli formkröfur, hvort arfleifandi hafi verið andlega heill þegar hún var gerð eða hvort hún gangi lengra en skylduarfur leyfir. Enn önnur snúast um skiptin sjálf: verðmat eigna, hver fær hvað, hver ber ábyrgð á skuldum og hve langan tíma skiptin eiga að taka.

Til þess að átta sig á því hvort reglur laganna eigi við í þínu máli þarf að skoða skjölin og aðstæðurnar.

Hvernig vinnur Einar að því að leysa deilu?

Einar byrjar á að kynna sér málið: erfðaskrá ef hún er til, eignir og skuldir búsins, fjölskylduna og það sem þú vilt fá út úr málinu. Því næst metur hann stöðu þína og útskýrir hana í skýru máli, ásamt kostum og göllum hverrar leiðar.

Þetta færðu:

Nánar: Hvernig vinnur Einar að því að leysa deilu?

Þú tekur ákvörðun um framhaldið og Einar vinnur eftir henni.

Þessi þrjú atriði eru ekki skref sem þarf að fara í ákveðinni röð. Þú getur nýtt þér eitt þeirra eða fleiri, eftir því hversu langt málið er komið og hvað þú vilt.

Hvenær eru opinber skipti rétta leiðin?

Þegar bú er skuldugt, erfingjar ósammála eða málið óljóst getur verið betra að fara með það fyrir dóm. Þá annast skiptastjóri skiptin.

Kröfuhafi með gjaldfallna kröfu getur krafist opinberra skipta þegar sex mánuðir eru liðnir frá andláti, skiptum er ekki lokið og erfingjar hafa ekki fengið leyfi til einkaskipta (skiptalög nr. 20/1991, 40. gr.). Eftir fjóra mánuði skorar sýslumaður á erfingja að efna til skipta, ella krefst hann opinberra skipta (skiptalög nr. 20/1991, 32. gr.).

Sjá dagsetningar út frá andlátsdegi

Nánar: Hvenær eru opinber skipti rétta leiðin?

Við opinber skipti stýrir skiptastjóri ferlinu og kallað er eftir kröfum, en við einkaskipti sjá erfingjar sjálfir um búið með leyfi sýslumanns og taka að jafnaði ábyrgð á skuldum þess. Opinber skipti eru þó ekki alltaf lausn á ágreiningi, og þau eru ekki endilega fyrsta skrefið.

Nánar er fjallað um leiðina á síðunni Opinber skipti á dánarbúi, og um hina leiðina á síðunni Einkaskipti dánarbús.

Hvað ef deilan snýst um erfðaskrá?

Erfðaskrá er oft kveikjan að deilu, sérstaklega þegar hún kemur einhverjum á óvart. Algengar spurningar eru þessar:

Nánar: Hvað ef deilan snýst um erfðaskrá?

Til að svara þessu þarf að skoða skjalið sjálft og aðstæðurnar í kringum það. Einar fer yfir þetta með þér og metur hvort ástæða sé til að andmæla erfðaskránni eða hvort farsælla sé að semja. Ef þú hyggst gera erfðaskrá til að koma í veg fyrir deilur síðar er fjallað um það á síðunni Erfðaskrá – gerð og yfirferð.

Hvað ef ég er sambúðarmaki eða stjúpbarn?

Þá er rétt að átta sig á því að lögin veita sambúðarmaka og stjúpbörnum ekki sjálfkrafa arf. Maki í óvígðri sambúð er ekki talinn meðal lögerfingja og stjúpbörn eru heldur ekki á þeim lista (erfðalög nr. 8/1962, 1. gr.).

Nánar: Hvað ef ég er sambúðarmaki eða stjúpbarn?

Séu þau nefnd í erfðaskrá erfa þau innan marka skylduarfs. Annars ekki.

Oft er ágreiningurinn einmitt sá að einhver telur sig eiga rétt til arfs sem lögin ætla honum ekki. Einar hjálpar þér að sjá hvað er á bak við kröfuna og hvort hún sé raunhæf, hvort sem þú ert sá sem gerir hana eða sá sem mætir henni.

Hvað get ég gert áður en til deilu kemur?

Margar deilur má koma í veg fyrir með undirbúningi, til dæmis skýrri erfðaskrá með réttu formi og réttum vottum. Um gerð hennar er fjallað á síðunni Erfðaskrá – gerð og yfirferð.

Nánar: Hvað get ég gert áður en til deilu kemur?

Skýrt orðalag og eðlileg skipting eru betri vörn gegn ágreiningi en nokkur lagaleg rök eftir á.

Þegar fjölskyldan á í hlut er líka gott að tala saman áður en á reynir. Deilur vaxa oft af því að erfingjar vita ekki hvað var ákveðið eða hvers vegna. Það getur því dregið úr misskilningi að arfleifandi útskýri sjálfur hugsunina á bak við ákvörðun sína.

Spurt og svarað um ágreining erfingja

Hér eru svör við þeim spurningum sem erfingjar spyrja oftast þegar þeir eru ósammála um dánarbúið.

Hvað á ég að gera ef erfingjar eru ósammála?

Byrjaðu á að fá skýra mynd af því hver erfir, í hvaða hlutföllum og hvað er í búinu. Oft leysast mál þegar allir sjá sömu gögn. Takist það ekki getur verið skynsamlegt að velja aðra leið en einkaskipti. Einar ráðleggur þér um valkostina og gætir hagsmuna þinna.

Er nauðsynlegt að fara með deiluna fyrir dóm?

Ekki alltaf. Einar leitar fyrst samkomulags og metur stöðuna skriflega, þannig að þú vitir hvað er raunhæft. Fari málið fyrir dóm gætir hann hagsmuna þinna þar.

Hvað gerist ef erfingjar koma ekki skiptum af stað?

Hafi skiptum ekki verið ráðstafað innan fjögurra mánaða frá andláti skal sýslumaður skora á erfingja að efna til skipta, ella krefst hann opinberra skipta (skiptalög nr. 20/1991, 32. gr.). Eftir sex mánuði getur kröfuhafi með gjaldfallna kröfu einnig krafist opinberra skipta ef skiptum er ekki lokið og erfingjar hafa ekki fengið leyfi til einkaskipta (skiptalög nr. 20/1991, 40. gr.).

Má ég arfleiða hvern sem er að öllu sem ég á?

Nei, ekki ef þú átt maka eða niðja. Þá máttu ekki ráðstafa meira en einum þriðja hluta eigna þinna með erfðaskrá (erfðalög nr. 8/1962, 35. gr.). Ráðstöfun sem gengur lengra getur orðið tilefni deilu milli erfingja.

Erfir sambúðarmaki ef erfingjar eru ósammála?

Ekki án erfðaskrár, hvað sem líður samkomulagi annarra erfingja. Sambúðarmaki er ekki lögerfingi (erfðalög nr. 8/1962, 1. gr.). Erfðaskrá getur breytt því innan marka skylduarfs.

Get ég fengið lögmann ef ég er kröfuhafi?

Já. Einar fer yfir hvort og hvenær krafa um opinber skipti komi til greina (skiptalög nr. 20/1991, 40. gr.) og gætir hagsmuna þinna gagnvart skiptastjóra.

Hvað ef erfðaskráin virðist röng eða óskýr?

Þá þarf að skoða skjalið sjálft: form, vottun og efni. Einar fer yfir það með þér og metur stöðuna í skýru máli, áður en þú tekur ákvörðun um næstu skref.

Lagagrundvöllur síðunnar

Erfðalög: (erfðalög nr. 8/1962, 1. gr.) um lögerfingja, (erfðalög nr. 8/1962, 2. gr.) um skiptingu milli maka og barna, (erfðalög nr. 8/1962, 34. gr.) um hver getur gert erfðaskrá, (erfðalög nr. 8/1962, 35. gr.) um skylduarf, (erfðalög nr. 8/1962, 40. gr.) og (erfðalög nr. 8/1962, 41. gr.) um form og votta. Skiptalög: (skiptalög nr. 20/1991, 32. gr.) um áskorun sýslumanns eftir fjóra mánuði og (skiptalög nr. 20/1991, 40. gr.) um kröfu kröfuhafa um opinber skipti eftir sex mánuði. Önnur ráð sem hér eru gefin eru almennar leiðbeiningar án lagatilvitnunar.

Tengd mál

Þjónusta Einars Huga Bjarnasonar hrl.

Síðast uppfært