Forkönnun á stöðu dánarbús
Forkönnun á stöðu dánarbús er yfirferð á eignum, skuldum og mögulegum kröfum áður en erfingi velur hvernig skipta á búinu. Við einkaskipti taka erfingjar að jafnaði ábyrgð á skuldum búsins. Forkönnun gerir þessa áhættu sýnilega áður en ákvörðunin er tekin.
Hvað er forkönnun á dánarbúi?
Forkönnun er skipulögð yfirferð á stöðu búsins áður en nokkuð er ákveðið. Hún er ekki sérstakt skref í lögum heldur vinnubrögð sem koma í veg fyrir að erfingi taki ákvörðun út frá ófullkomnum upplýsingum.
NánarFela: Hvað er forkönnun á dánarbúi?
Markmiðið er að svara einfaldri spurningu: hvað á búið, hvað skuldar það og hvaða leið er skynsamlegust fyrir þig sem erfingja.
Við forkönnun er farið yfir fasteignir, ökutæki, innstæður, verðbréf, lífeyri, líftryggingar og séreignarsparnað eftir því sem gögn leyfa. Á hinn bóginn eru lán, yfirdráttur, skattaskuldir, reikningar vegna útfarar og aðrar kröfur tekin saman. Útkoman er yfirlit sem þú getur lesið án lögfræðiþekkingar og byggt ákvörðun á.
Erfingjar velja oft einkaskipti áður en þeir vita hvað bíður þeirra. Einar Hugi Bjarnason hrl. yfirfer eignir, skuldir og kröfur á hendur búinu, þannig að þú veljir leið með opin augun. Niðurstaðan segir til um hvort einkaskipti, opinber skipti eða önnur leið henti í þínu máli.
Hvenær á að leita til lögmanns?
Gott er að leita til lögmanns áður en skrifað er undir nokkuð sem lýtur að búinu og áður en sótt er um leyfi til einkaskipta. Sérstaklega er ástæða til þess ef:
- þú veist ekki hvað búið skuldar
- erfingjar eru fleiri en einn og ekki sammála
- sýslumaður hefur þegar sent áskorun vegna frestsins
Því fyrr sem staðan er könnuð, því fleiri leiðir eru færar. Einar annast erfðamál og aðstoðar við forkönnun, umsóknir og skiptin sjálf.
Af hverju á að kanna búið áður en skipti hefjast?
Skiptum þarf að ráðstafa innan fjögurra mánaða frá andláti, annars gengur sýslumaður á eftir erfingjum (skiptalög nr. 20/1991, 32. gr.). Því skiptir máli að kanna stöðuna snemma.
Reikna dagsetningarnar út frá andlátsdegi
NánarFela: Af hverju á að kanna búið áður en skipti hefjast?
Við einkaskipti taka erfingjar að jafnaði ábyrgð á skuldum búsins. Sá sem skrifar undir einkaskipti án þess að þekkja skuldirnar getur því setið uppi með skuldbindingar sem hann vissi ekki af. Forkönnun gerir þessa áhættu sýnilega áður en ákvörðunin er tekin.
Hún nýtist líka í hina áttina. Sé búið í góðu lagi og fjölskyldan samstíga eru einkaskipti oft einföld og fljótleg leið, og þá er gott að vita það áður en farið er í umfangsmeira ferli. Forkönnun getur einnig sýnt að eignir eru dreifðari en erfingjar töldu, til dæmis lífeyrisréttindi eða líftryggingar sem hefðu annars gleymst.
Hvað fær ég í forkönnun?
Forkönnun skilar fjórum hlutum:
- yfirliti yfir eignir og skuldir, að því marki sem gögn leyfa
- mati á áhættu fyrir þig sem erfingja
- skriflegum ráðleggingum um hvaða leið sé skynsamlegust
- lista yfir næstu skref og frestina sem gilda
NánarFela: Hvað fær ég í forkönnun?
Skriflega niðurstaðan er gerð til að vera lesin með fjölskyldunni. Hún er ekki dómur um hvað beri að gera, heldur forsenda þess að erfingjar geti tekið sameiginlega ákvörðun á sama grunni.
Hvaða leiðir koma til greina eftir forkönnun?
Þú átt þrjár meginleiðir. Eftirlifandi maki getur setið í óskiptu búi með niðjum (erfðalög nr. 8/1962, 7. gr.). Erfingjar geta sótt um leyfi til einkaskipta hjá sýslumanni. Eða búið fer til opinberra skipta, þar sem skiptastjóri stýrir málinu.
NánarFela: Hvaða leiðir koma til greina eftir forkönnun?
Ákvörðunin fer eftir fjölskyldu, eignum og skuldum og enginn einn kostur hentar öllum.
Einkaskipti henta þegar erfingjar eru samstíga og búið er í lagi. Opinber skipti geta hentað þegar skuldir eru miklar, erfingjar ósammála eða málið óljóst. Forkönnunin sýnir hvort þessi lýsing eigi við um þitt bú.
Hvaða gögn þarf til að hefja forkönnun?
Komdu með það sem þú átt til af eftirfarandi, og ekki bíða eftir að allt liggi fyrir:
NánarFela: Hvaða gögn þarf til að hefja forkönnun?
Vanti eitthvað getur Einar hjálpað þér að afla þess. Bankareikningar hins látna eru að jafnaði ekki aðgengilegir fyrr en skipti hafa verið heimiluð, og því er yfirlitið oft byggt á gögnum frá öðrum. Ekki ganga frá neinu sem erfitt er að draga til baka áður en staðan er ljós.
Spurt og svarað um forkönnun á dánarbúi
Hvað gerist ef ég geri ekkert fyrstu mánuðina?
Hafi skiptum ekki verið ráðstafað innan fjögurra mánaða frá andláti skal sýslumaður skora á erfingja að efna til skipta, ella krefst hann opinberra skipta (skiptalög nr. 20/1991, 32. gr.). Eftir sex mánuði getur kröfuhafi með gjaldfallna kröfu einnig krafist opinberra skipta ef skiptum er ekki lokið og erfingjar hafa ekki fengið leyfi til einkaskipta (skiptalög nr. 20/1991, 40. gr.). Það er því skynsamlegt að byrja snemma.
Einkaskipti eða opinber skipti?
Við einkaskipti sjá erfingjar sjálfir um búið með leyfi sýslumanns og taka að jafnaði ábyrgð á skuldum þess. Við opinber skipti stýrir skiptastjóri skiptunum og kallað er eftir kröfum. Einkaskipti henta þegar fjölskyldan er samstíga og búið er í lagi. Forkönnun á fjárhagsstöðu búsins sýnir hvor leiðin er skynsamlegri.
Hvað á ég að hafa með á fyrsta fund?
Komdu með það sem þú átt til af þessu: vottorð um tilkynningu andláts, erfðaskrá, yfirlit yfir eignir og skuldir, bankayfirlit, reikninga vegna útfarar og upplýsingar um lífeyri og líftryggingar. Vanti eitthvað getur Einar hjálpað þér að afla þess.
Er forkönnun nauðsynleg áður en sótt er um einkaskipti?
Nei, lögin krefjast hennar ekki. Hún er hins vegar skynsamleg varúðarráðstöfun, þar sem erfingjar taka að jafnaði ábyrgð á skuldum búsins við einkaskipti. Því betur sem þú þekkir stöðuna, því betur getur þú metið áhættuna.
Hvað ef gögn vantar um eignir eða skuldir?
Yfirlitið er unnið að því marki sem gögn leyfa og það kemur skýrt fram hvað vantar. Þú þarft ekki að bíða eftir fullkomnum gögnum til að byrja, en óvissa getur verið ástæða til að velja leið sem takmarkar ábyrgð erfingja.
Get ég verið viss um að ég erfi ekki skuldir?
Ekki fyrr en staðan hefur verið skoðuð. Ábyrgð á skuldum fer eftir því hvaða leið er valin og hvernig búið stendur. Þess vegna er forkönnun gerð áður en sótt er um leyfi til einkaskipta, ekki eftir á.
Lagagrundvöllur síðunnar
Skiptalög (skiptalög nr. 20/1991, 32. gr.) og (skiptalög nr. 20/1991, 40. gr.) setja frestina. Erfðalög (erfðalög nr. 8/1962, 7. gr.) fjalla um setu í óskiptu búi. Almenn upplýsing, ekki lögfræðiráðgjöf í þínu máli.
Tengd mál
Þjónusta Einars Huga Bjarnasonar hrl.
Síðast uppfært